Kiedy odchodzi ktoś bliski, dziecko nagle trafia w świat emocji, których wcześniej mogło w ogóle nie znać. Te uczucia bywają przytłaczające, a ich zrozumienie nie zawsze przychodzi łatwo. W takiej sytuacji rodzice i opiekunowie stoją przed naprawdę trudnym zadaniem, jak wyjaśnić dziecku, czym właściwie jest strata, i jak pomóc mu przejść przez żałobę. Nie istnieje jedna, sprawdzona droga, która działa zawsze i dla każdego. Jednak są sposoby, które mogą sprawić, że ta rozmowa, choć bardzo bolesna stanie się nieco łagodniejsza, wspierająca, a przede wszystkim bezpieczna dla dziecka.

Jak rozmawiać z dziećmi o śmierci?

Dla wielu dorosłych rozmowa o śmierci jest bardzo trudna. Często pojawiają się obawy, czy dziecko w ogóle powinno wiedzieć, co się stało. Czy nie będzie zbyt smutne? Niektórzy chcieliby je chronić, unikać trudnych słów takich jak „śmierć” czy „umarł”. Ale warto mieć na uwadze to, że dzieci, nawet jeśli nie rozumieją wszystkiego, świetnie wyczuwają emocje. Widzą, że coś się zmieniło, a jeśli nie usłyszą od nas prawdy, mogą czuć się zagubione albo jeszcze bardziej przestraszone. Dlatego warto mówić szczerze, lecz w taki sposób, by było to zrozumiałe i odpowiednie do wieku dziecka.

Małe dzieci często myślą bardzo dosłownie. Mogą np. sądzić, że śmierć to coś jak sen, z którego można się obudzić. Potrzebują prostych słów i wyjaśnień, które pozwolą im zrozumieć, że śmierć oznacza, że ktoś już nie żyje i nie wróci. Z kolei starsze dzieci zaczynają pytać o to, dlaczego ktoś umarł, co się z nim teraz dzieje, co to w ogóle znaczy „nie żyć”. I nawet jeśli nie mamy wszystkich odpowiedzi, warto na te pytania odpowiadać. Czasem ważniejsze od samego wyjaśnienia jest to, że jesteśmy przy dziecku, że nie zostaje samo z tym, co czuje.

Dzieci przeżywające żałobę inaczej

Dzieci przeżywają żałobę inaczej niż dorośli. Ich smutek może objawiać się płaczem, ciszą, ale też złością, krzykiem, nieposłuszeństwem albo wręcz przeciwnie mogą być bardzo aktywne, jakby nic się nie stało. Czasami dziecko po chwili zabawy potrafi wrócić do płaczu, a zaraz potem znów się śmieje. Dla dorosłych to może być zaskakujące, ale to zupełnie normalne. Dzieci po prostu nie potrafią długo trwać w bardzo silnych emocjach, więc przeżywają żałobę falami – trochę smutku, potem zabawa, potem znowu chwila przygnębienia.

Warto pamiętać, że każde dziecko reaguje inaczej. Nie ma jednego „właściwego” sposobu na przeżywanie straty. Nie oceniaj i nie porównuj. Najważniejsze, co możesz dać dziecku, to Twoja obecność, uważność i gotowość, by go wysłuchać. A jeśli zauważysz, że dziecko coraz bardziej się zamyka, ma trudności w codziennym życiu, wycofuje się z relacji z rówieśnikami albo jego emocje są naprawdę intensywne, nie wahaj się poszukać pomocy u specjalisty.

Jak wspierać dziecko, kiedy trzeba rozmawiać o stracie?

Najważniejsze jest to, żeby dziecko czuło, że może pytać i że jego pytania nie są głupie, ani niewygodne. Jeśli wyczuje, że temat śmierci jest zakazany albo że dorośli się go boją, może zamknąć się w sobie.  Niewyrażone emocje zaś prędzej czy później mogą eksplodować np. w formie trudnych zachowań. Dlatego lepiej stworzyć bezpieczną przestrzeń, gdzie dziecko może mówić, co czuje, i gdzie dostanie proste, szczere odpowiedzi. Nie musisz udawać, że wszystko jest w porządku. Jeśli sam jesteś smutny albo poruszony to pokaż to dziecku. Powiedz, że też Ci ciężko. To nie osłabi dziecka, a wręcz przeciwnie pokaże mu, że emocje są normalne i nie trzeba się ich wstydzić. Dzięki temu dziecko nie poczuje się samotne w swoim bólu.